21CC Education heeft, met ondersteuning van Climatools, een serie games ontwikkeld waarmee installateurs die met koudemiddelen werken de basisprincipes van de koeltechniek kunnen leren of opfrissen.
Maar kun je complexe onderwerpen eigenlijk wel via een game leren? En hoe verhouden games zich tot trainers en klassikale begeleiding? We gingen in gesprek met de ontwerper achter Basis Koeltechniek: Daan Groen van Preludens.
Even voorstellen: Daan Groen
“Toen ik vijftien jaar geleden begon met het ontwerpen van games om mensen iets te leren, werd daar nog om gelachen.”
Daan studeerde in 2008 af aan de TU Delft als architect. Tijdens zijn studie kwam hij in aanraking met een professor die onderzoek deed naar serious gaming: games die ontworpen zijn om een leerdoel te bereiken.
“Als jonge afgestudeerde vond ik het fascinerend wat hij vertelde over de mogelijkheden van games als trainingsmiddel.”
Uiteindelijk richtte Daan zijn eigen gameontwikkelbedrijf op. Toch ziet hij zijn tijd aan de TU Delft nog altijd als bepalend voor zijn manier van werken.
“Ik ben voor de helft ondernemer en voor de helft onderzoeker. Achter de games die ik ontwikkel zit onderzoek, theorie en bewijs dat ze daadwerkelijk werken.”
Wat is een MicroGame?
Een van Daans bekendste concepten is de MicroGame: een game van ongeveer vijftien minuten. Ook Basis Koeltechniek is volledig opgebouwd rond dit principe.
“Wat veel mensen vergeten, is dat online leren eigenlijk nog vrij jong is. Pas vanaf de jaren 2000 kwamen de eerste online leerplatformen op. In die tijd werd vaak simpelweg een handboek gescand en online gezet. Daardoor kreeg e-learning een slechte naam. Terecht, want veel van die cursussen waren behoorlijk saai.”
Tegelijkertijd werd veel onderzoek gedaan naar leren op de werkvloer.
“Het probleem is dat niet iedere vakspecialist automatisch ook een goede docent is. Hoe effectief de training was, hing vaak af van de klik tussen de trainer en de cursist.”
Volgens Daan ontstond in diezelfde periode veel belangstelling voor micro-learning.
“Er zit een hele wetenschap achter, maar de kern is simpel: nieuwe informatie wordt vaak beter opgenomen als je deze opknipt in korte blokken van ongeveer vijftien minuten.”
Een onderzoeker van de TU Delft gaf hem daarbij een belangrijk inzicht.
“Concentratie is waar leren begint. Je kunt in een klaslokaal zitten, maar als je niet gefocust bent, leer je niets. Onderzoek laat zien dat onze aandacht vaak in golven van ongeveer vijftien minuten verloopt. Daardoor zijn lange trainingsdagen eigenlijk vooral effectief in korte piekmomenten.”
Daan combineerde deze inzichten met zijn eigen ervaringen.
“Ik zag hoe tijdrovend en kostbaar lange serious games konden zijn. Daarom ontstond het idee van de MicroGame: een spel van vijftien minuten dat één compleet concept behandelt.”
Waarom werkt game-based learning?
Daan legt uit dat er een belangrijk verschil bestaat tussen passief en actief leren.
“Stel je voor: je zit in een klaslokaal. De trainer laat een PowerPoint zien, misschien een video of een schema. De uitleg kan uitstekend zijn. Toch kan een deelnemer achterover leunen, zijn armen over elkaar slaan en volledig passief blijven.”
Juist daar zit volgens hem het probleem.
“Veel onderzoek laat zien dat mensen informatie beter onthouden wanneer ze actief deelnemen. Wanneer ze iets moeten doen, keuzes moeten maken en verschillende opties tegen elkaar moeten afwegen.”
Volgens Daan is spelen een krachtige manier om dat actieve leren te stimuleren.
“Een spel hoeft niet eens digitaal te zijn. Flashcards zijn bijvoorbeeld ook een vorm van game-based learning. Je leest een vraag, bedenkt een antwoord, controleert jezelf en legt de kaart vervolgens op een stapel ‘goed’ of ‘opnieuw proberen’. Dat is eigenlijk al een vorm van score bijhouden.”
Andersom geldt hetzelfde.
“Je kunt een prachtige animatie maken, maar als er geen interactie is, activeert die het brein nauwelijks. Digitaal en mooi vormgegeven betekent nog niet automatisch dat iets een game is.”
Hoe bouw je een serie games zoals Basis Koeltechniek?
Voor Basis Koeltechniek vertaalde Daan uiteenlopende onderwerpen, van druk en kookpunt tot het h-log-P-diagram, naar afzonderlijke MicroGames.
“Het verschil tussen entertainmentgames en serious games is dat beide leuk mogen zijn, maar dat serious games altijd een leerdoel hebben.”
Volgens Daan begint elk project daarom met dezelfde vraag:
“Wat moet iemand aan het einde van de training hebben geleerd?”
Dat vormt stap één.
“Welke kennis wil je overdragen? Je zou verbaasd zijn hoeveel experts precies weten wat ze doen, maar niet goed kunnen verwoorden wat ze anderen eigenlijk leren.”
Stap twee draait om visualisatie.
“Hoe maak je kennis zichtbaar? Stel dat je leert autorijden. Dan zet je iemand niet direct achter het stuur met de opdracht om weg te rijden. Eerst maak je iemand vertrouwd met de omgeving. Je leert wat de pedalen doen en hoe alles samenwerkt.”
Een goed verhaal speelt daarbij volgens hem een belangrijke rol.
“Door nieuwsgierigheid op te wekken en spanning op te bouwen, zorg je ervoor dat iemand gefocust blijft zodra de moeilijkere onderdelen beginnen.”
Daarna volgt stap drie: de complexiteit verhogen.
“Je kunt bijvoorbeeld beginnen met het benoemen van onderdelen, vervolgens uitleggen hoe ze werken en uiteindelijk iemand zonder hulp laten aanwijzen wat wat is. Zo bouw je kennis stap voor stap op.”
Daans favoriete game uit Basis Koeltechniek
Een favoriet kiezen vindt Daan lastig.
“Ze zijn allemaal anders. Zelf houd ik van games die overzichtelijk, toegankelijk en helder zijn.”
Volgens hem ontstaat er een risico wanneer een game te snel te ingewikkeld wordt.
“Dan raakt de gebruiker overweldigd en verlies je de aandacht. Daarmee verdwijnt het leermoment nog voordat het echt begonnen is.”
Toch heeft hij een lichte voorkeur.
“De game Koelcyclus vind ik erg sterk. Die begint eenvoudig met temperatuur en bouwt daarna druk en toestandsveranderingen toe. Daardoor word je stap voor stap uitgedaagd.”
Wanneer dat goed gebeurt, merkt de gebruiker nauwelijks dat hij leert.
“Mensen hebben het gevoel dat ze een puzzel oplossen. Pas wanneer je ze vragen stelt, ontdekken ze dat ze de antwoorden eigenlijk al kennen.”
Dat betekent niet dat leren altijd comfortabel aanvoelt.
“Een PowerPoint geeft snelle voldoening. Je schrijft iets op en hebt het gevoel dat je het weet. Maar dat betekent niet dat je het ook onthoudt.”
Bij game-based learning ligt dat anders.
“Soms is het zelfs een beetje frustrerend. Maar juist tijdens die worsteling slaat informatie beter op in het geheugen.”
Zijn conclusie is duidelijk.
“In al mijn jaren als gameontwerper en onderzoeker heb ik steeds weer gezien dat game-based learning een van de meest effectieve manieren is om kennis over te dragen.”
En de trainers dan?
Natuurlijk wilden we ook weten welke rol trainers blijven spelen.
“In een project voor Defensie ontwikkelden we een game waarin deelnemers een terrein moesten beveiligen. Ze moesten bepalen waar camera’s, beveiligers en andere veiligheidsmaatregelen nodig waren.”
Tijdens een demonstratie speelden twee achttienjarigen de game.
“Na tien minuten waren ze klaar. Ik vroeg wat ze ervan vonden. Hun antwoord was: ‘Veel te makkelijk.'”
Daan schrok.
“Ik dacht meteen dat de game was mislukt.”
Maar de trainer dacht daar anders over.
“Toen hij vroeg hoe ze het hadden aangepakt, gaven ze precies de juiste redenering. Ze hadden in tien minuten begrepen wat hij normaal gesproken pas na uren uitleggen wist over te brengen.”
Voor die trainer was de game daarom geen vervanging van zijn les, maar een hulpmiddel.
“Hij kon bepaalde concepten sneller uitleggen en hield daardoor meer tijd over voor andere onderwerpen.”
Hetzelfde zag Daan bij logistieke trainers.
“Na het spelen van de games kwamen deelnemers met veel diepgaandere vragen dan voorheen. Daardoor konden trainers meer de diepte in.”
Daarnaast heeft iedere deelnemer zijn eigen leertempo.
“Dat wordt vaak onderschat, maar het heeft enorme invloed op hoe effectief leren is.”
De ontbrekende schakel
In een relatief kort gesprek weet Daan helder uit te leggen waarom game-based learning zo krachtig is. Niet als vervanging van trainers, maar als aanvulling die ervoor zorgt dat mensen actiever leren, beter onthouden en theorie sneller begrijpen.
Ben je benieuwd naar de inhoud van de MicroGames uit Basis Koeltechniek? Lees dan ook onze blog over alles wat je leert in de training.
Wil je ontdekken hoe game-based learning jouw organisatie kan helpen? Bekijk dan de pagina van Basis Koeltechniek voor meer informatie.